WEBVTT

NOTE Bölüm sınırları gerçek ses sürelerinden ölçülür; bölüm içi altyazı zamanları yaklaşık eşlemedir.

1
00:00:00.000 --> 00:00:08.422
EG Campus. Hücre, Doku ve Organ Sistemlerine Giriş. Bu kayıt, mevcut kaynaklı bölüm metninin bilgisayarın Türkçe sentetik sesiyle

2
00:00:08.422 --> 00:00:16.843
okunmasıdır. İnsan konuşmacı kaydı değildir. Çalışma hedefleri. Bu bölümde Bir hücre modelindeki zar, sitoplazma ve organel görevlerini tek

3
00:00:16.843 --> 00:00:25.265
bir işlevsel açıklamada ilişkilendirmek.. Verilen koşullarda basit difüzyon, osmoz, aktif ve veziküler taşıma kavramlarını gerekçeli biçimde ayırmak.. Dört

4
00:00:25.265 --> 00:00:33.686
temel doku türünü temel yapı–işlev ilişkisiyle karşılaştırmak.. Farklı dokuların bir organın işlevine birlikte katkısını açıklayıp modelden yapılamayacak çıkarımı

5
00:00:33.686 --> 00:00:42.108
belirtmek.

6
00:00:42.108 --> 00:00:50.964
1. Genel hücre modeli neden bir başlangıçtır?. Bir ders çizimindeki hücre, ayrıntıları seçilerek oluşturulmuş genel bir modeldir. İnsan

7
00:00:50.964 --> 00:00:59.820
vücudundaki bütün hücrelerin aynı şekil, büyüklük ve organel dağılımına sahip olduğunu göstermez. Modelde zar, sitoplazma ve çekirdek gibi

8
00:00:59.820 --> 00:01:08.676
öğeler birbirinden ayrılır; öğrenme ilerledikçe farklı hücrelerin özellikleri ayrıca incelenir. İlk okuma sırasında üç soru kullanın: çizimde ne

9
00:01:08.676 --> 00:01:17.532
gösterilmiş, buna hangi işlev atanmış ve hangi ayrıntı gösterilmemiş? Örneğin bir organelin büyük çizilmesi onun vücuttaki her hücrede

10
00:01:17.532 --> 00:01:26.388
aynı oranda bulunduğu anlamına gelmez. Öğrenci, 'modeldeki her parça her hücrede aynı görünür' çıkarımını yapmadan işlevsel bağlantıyı öğrenmelidir.

11
00:01:26.388 --> 00:01:35.244
Bu yaklaşım, resmin kolay hatırlanan etiketlerini biyolojik çeşitlilikle karıştırmayı önler. Öğrenme kanıtı bütün etiketleri söylemek değil, çizimin neyi

12
00:01:35.244 --> 00:01:44.100
sadeleştirdiğini açıklayabilmektir.

13
00:01:44.100 --> 00:01:52.046
2. Zar: sınır, geçiş ve etkileşim. Hücre zarı hücre içi ile dışı arasında bir sınır oluşturur; fakat tamamen

14
00:01:52.046 --> 00:01:59.992
kapalı, değişmez bir duvar değildir. Lipid tabaka ve zarla ilişkili proteinler, yapı ile geçiş özelliklerinin birlikte düşünülmesini gerektirir.

15
00:01:59.992 --> 00:02:07.938
Bir maddenin iki tarafta bulunması onun her koşulda aynı hızla geçtiği anlamına gelmez. Öğretim için iki bölmeli özgün

16
00:02:07.938 --> 00:02:15.884
bir şema çizin ve sınırda yalnız bazı madde türleri için geçiş yolu bulunduğunu işaretleyin. Hangi maddenin nasıl geçebileceği

17
00:02:15.884 --> 00:02:23.830
hakkında bilgi verilmediyse bunu tahmin etmek yerine modelin eksik verisi olarak belirtin. 'Zar vardır' bilgisi ile 'bu madde

18
00:02:23.830 --> 00:02:31.776
bu yoldan geçer' iddiası aynı düzeyde değildir. Bu ayrım, taşıma mekanizmalarını ezberlenen bir liste olmaktan çıkarıp maddenin özellikleri,

19
00:02:31.776 --> 00:02:39.722
zarın yapısı ve geçiş koşullarıyla ilişkilendirmeye başlatır.

20
00:02:39.722 --> 00:02:49.240
3. Basit difüzyonda net hareketi ayırmak. Basit difüzyonda geçebilen taneciklerin net hareketi, derişimin yüksek olduğu taraftan düşük olduğu

21
00:02:49.240 --> 00:02:58.758
tarafa doğrudur. 'Net' sözcüğü toplam sonucu anlatır; tek tek taneciklerin yalnız tek yönde hareket ettiği anlamına gelmez. Ders

22
00:02:58.758 --> 00:03:08.276
modelinde bir bölmede daha çok, diğerinde daha az aynı tür tanecik gösterin; geçirgen bir sınır varsa zamanla farkın

23
00:03:08.276 --> 00:03:17.793
azaldığını anlatın. Eşit derişime yaklaşılması da tanecik hareketinin bütünüyle durması demek değildir. İki ayrı iddiayı karıştırmayın: hareketin bulunması

24
00:03:17.793 --> 00:03:27.311
ve bir yöne net geçiş olması. Modelde sınırın bu maddeye geçirgenliği açıkça verilmelidir. Aksi halde yalnız derişim farkına

25
00:03:27.311 --> 00:03:36.829
bakılarak geçiş kesinleştirilemez. Öğrenci önce verilen koşulu, sonra net yönü, son olarak çıkarımın sınırını yazdığında mekanizma açıklaması tamamlanır.

26
00:03:36.829 --> 00:03:45.543
4. Osmozda izlenen şey sudur. Osmoz, seçici geçirgen bir zar boyunca suyun net geçişiyle ilgilidir. Basit bir öğrenme

27
00:03:45.543 --> 00:03:54.256
modelinde zarın suya geçirgen, verilen çözünmüş maddeye geçirgen olmadığını açıkça kabul edin. Basınç gibi diğer etkiler eşitken, suyun

28
00:03:54.256 --> 00:04:02.969
başlangıçtaki net yönü geçemeyen çözünmüş maddelerin derişiminin daha düşük olduğu taraftan daha yüksek olduğu tarafa doğrudur. Osmozu yalnız

29
00:04:02.969 --> 00:04:11.683
'tuz hareketi' diye anlatmak yanlıştır; bu örnekte tuz geçmediği halde su hareketi açıklanabilir. Modelin koşulları değişirse aynı kısa

30
00:04:11.683 --> 00:04:20.396
kuralı sorgulamadan uygulamak doğru olmaz. Burada gerçek bir hücrenin hacmini veya bir kişiye verilmesi gereken sıvıyı hesaplamıyoruz. Öğrenme

31
00:04:20.396 --> 00:04:29.109
hedefi, suyun hareketini çözünmüş maddenin hareketinden ayırmak ve zar seçiciliğini cümlede belirtmektir. İki bölmeli şemada okların üstüne su

32
00:04:29.109 --> 00:04:37.822
veya çözünen adını yazmak, karışıklığın nerede oluştuğunu görünür kılar.

33
00:04:37.822 --> 00:04:46.300
5. Enerji kullanan ve paketlerle gerçekleşen taşıma. Aktif taşıma, enerjiyle bağlantılı mekanizmaları içerir ve bir maddenin derişim farkına

34
00:04:46.300 --> 00:04:54.778
karşı taşınmasına katkı sağlayabilir. Bu başlangıç düzeyinde bütün taşıyıcıları ve enerji bağlantılarını tek tip kabul etmeyin; ayrıntılı mekanizmalar

35
00:04:54.778 --> 00:05:03.256
daha ileri konularda incelenir. Endositoz ve ekzositoz ise sırasıyla hücre içine alma ve hücre dışına verme süreçlerinde veziküllerle

36
00:05:03.256 --> 00:05:11.734
ilişkilidir. Bir öğrenci büyük bir materyalin zarın içe kıvrılmasıyla alınmasını, küçük bir taneciğin basit difüzyonuyla aynı çizimde aynı

37
00:05:11.734 --> 00:05:20.212
okla gösterirse süreç farkı kaybolur. Şemada 'hangi materyal, hangi yön, hangi düzenek?' soruları ayrı yanıtlanmalıdır. Enerji gereksinimi, derişim

38
00:05:20.212 --> 00:05:28.690
ilişkisi ve paketlenme aynı sınıflandırma ölçütü değildir. Bu üç ölçütü ayrı düşünmek, her hareketin tek bir taşıma türüne

39
00:05:28.690 --> 00:05:37.167
özensizce atanmasını önler.

40
00:05:37.167 --> 00:05:46.138
6. Organelleri bir iş akışına yerleştirmek. Organel adlarını bir sözlük gibi sıralamak yerine bağlantı kurarak öğrenin. Çekirdek genetik

41
00:05:46.138 --> 00:05:55.109
bilgiyle; ribozomlar protein üretimiyle; endoplazmik retikulum ve Golgi sistemi çeşitli moleküllerin işlenmesi ve hücre içindeki düzenlenmesiyle; mitokondriler hücresel

42
00:05:55.109 --> 00:06:04.080
enerji süreçleriyle; lizozomlar hücre içi parçalama işlevleriyle ilişkilidir. Bu özet, her organelin bütün görevlerini kapsamaz ve hücrenin tek

43
00:06:04.080 --> 00:06:13.051
bir parça tarafından yönetilen bir kutu olduğu anlamına gelmez. Özgün bir üretim şemasında 'bilgi', 'üretim', 'işleme', 'hedefe yönlendirme'

44
00:06:13.051 --> 00:06:22.022
ve 'enerji gereksinimi' bağlantılarını gösterin. Bir ok için gerekçe yazamıyorsanız yalnız organel isimleri öğrenilmiş olabilir. Şema ayrıca sınır

45
00:06:22.022 --> 00:06:30.993
taşır: hücrede bütün proteinler aynı yoldan aynı hedefe gitmez. Her örnek için genellemenin ne kadarını bildiğinizi söylemek, etiket

46
00:06:30.993 --> 00:06:39.964
bilgisinden daha güçlü bir kavrayıştır.

47
00:06:39.964 --> 00:06:48.963
7. Bölünme ve farklılaşmayı aynı kavram sanma. Hücre bölünmesi yeni hücrelerin oluşmasıyla; farklılaşma ise hücrelerin belirli yapısal ve

48
00:06:48.963 --> 00:06:57.961
işlevsel özellikler kazanmasıyla ilişkilidir. Bu iki süreç bağlantılı olabilir fakat eş anlamlı değildir. Mitoz ve mayoz da aynı

49
00:06:57.961 --> 00:07:06.960
sonuca yönelen iki isim olarak kullanılmaz; temel olarak farklı hücresel bağlamlar ve kromozom düzeniyle ilişkilidir. Bu ünitede ayrıntılı

50
00:07:06.960 --> 00:07:15.959
evre ezberi veya genetik hastalık değerlendirmesi yapılmaz. Öğrencinin ayırması gereken sorular şunlardır: sayı mı değişiyor, özellik mi değişiyor,

51
00:07:15.959 --> 00:07:24.958
hangi bağlam açıklanıyor? 'Hücreler artmışsa mutlaka aynı işi yaparlar' çıkarımı doğru bir mantık değildir. Bir büyüme çiziminde hücre

52
00:07:24.958 --> 00:07:33.957
sayısını; bir uzmanlaşma çiziminde görevle ilişkili özelliği ayrı işaretleyin. Bu düşünme alıştırması, farklılaşmış hücrelerin tüm özelliklerini veya bölünme

53
00:07:33.957 --> 00:07:42.956
kapasitelerini aynı kabul etmekten kaçınmayı sağlar.

54
00:07:42.956 --> 00:07:51.373
8. Epitel: örtme ve geçiş işlevleri. Epitel dokusu yüzeyleri örten, boşlukları döşeyen ve bez yapılarında yer alan düzenlerle

55
00:07:51.373 --> 00:07:59.789
ilişkilidir. Hücrelerin bir arada bulunma biçimi, tabaka sayısı ve şekli işlevsel açıklama için önem taşır. Bir modelde sınır

56
00:07:59.789 --> 00:08:08.206
boyunca yakın yerleşmiş hücreler gösterilmesi, örtme veya kontrollü geçiş gibi görevleri tartışmaya başlangıç sağlar. Ancak yalnız birkaç çizgiden

57
00:08:08.206 --> 00:08:16.623
oluşan bir resimle gerçek dokunun bütün özellikleri veya hastalık durumu belirlenmez. Öğrenme kartında doku adı, temel düzen özelliği

58
00:08:16.623 --> 00:08:25.039
ve bu özellikten beklenen işlev ilişkisi ayrı yazılmalıdır. 'Bu epitel, çünkü yüzeyde' cümlesi tek başına eksik kalabilir; örneğin

59
00:08:25.039 --> 00:08:33.456
verilen modelin neyi örttüğü ve geçişin nasıl ele alındığı sorulmalıdır. Yapı–işlev bağlantısını kurarken çizimde gösterilmeyen ayrıntılara kesin özellikler

60
00:08:33.456 --> 00:08:41.872
atamamak gerekir.

61
00:08:41.872 --> 00:08:50.528
9. Bağ dokusu: hücre ile çevresindeki yapıyı birlikte düşün. Bağ dokularını incelerken yalnız hücre adları değil, hücre dışındaki

62
00:08:50.528 --> 00:08:59.183
matriksin özellikleri de önemlidir. Matriks, farklı bağ dokularında miktar ve bileşim bakımından değişebilir; bununla birlikte destek, bağlantı veya

63
00:08:59.183 --> 00:09:07.838
taşıma gibi farklı işlevler ortaya çıkar. Kemik, kıkırdak ve kan gibi örneklerin aynı genel doku grubunda ele alınabilmesi,

64
00:09:07.838 --> 00:09:16.494
hepsinin aynı kıvamda ve aynı işlevde olduğu anlamına gelmez. Öğrenci iki şemayı karşılaştırırken 'hücre var, o halde aynıdır'

65
00:09:16.494 --> 00:09:25.149
yerine hücrelerin yerleşimini ve aradaki materyali de açıklamalıdır. Bir örnekte yoğun destek yapısı, diğerinde sıvı çevre gösterilmişse farkın

66
00:09:25.149 --> 00:09:33.804
işlevle ilişkisi sorulabilir. Bu başlangıç etkinliği gerçek mikroskop görüntüsünü tanısal olarak sınıflandırma eğitimi değildir; hangi yapı özelliğinin açıklama

67
00:09:33.804 --> 00:09:42.459
için eksik bırakıldığını fark etmeyi amaçlar.

68
00:09:42.459 --> 00:09:50.929
10. Kas ve sinir dokusu: farklı işler, ilişkili süreçler. Kas dokusunun ayırt edici işlevi kasılmayla; sinir dokusunun işlevleri

69
00:09:50.929 --> 00:09:59.399
bilgi alınması ve iletilmesiyle ilişkilidir. Kas dokusunda iskelet, kalp ve düz kas gibi farklı yapılar ele alınır. Sinir

70
00:09:59.399 --> 00:10:07.869
dokusunda yalnız nöronlar değil, onları destekleyen hücreler de bulunur. Bu kısa tanımlar bir hareketin yalnız tek doku tarafından

71
00:10:07.869 --> 00:10:16.339
yapıldığını göstermez. Öğrenme modelinde 'bilgi aktarımı' ve 'mekanik yanıt' için ayrı kutular kullanın; ardından kutuların nasıl ilişkilendirildiğini açıklayın.

72
00:10:16.339 --> 00:10:24.809
Bütün kasları aynı kontrol özellikleriyle veya bütün sinir hücrelerini aynı görevle göstermek aşırı genellemedir. Dört temel doku türü,

73
00:10:24.809 --> 00:10:33.279
vücudu anlatmaya giriş için bir sınıflandırmadır; her organın bütün ayrıntıları bu dört etiketi yazmakla öğrenilmiş olmaz. İşlev sorusu,

74
00:10:33.279 --> 00:10:41.749
doku adını söylemenin ardından gelmelidir.

75
00:10:41.749 --> 00:10:50.453
11. Dokudan organa: görevler tek bir parçaya yüklenmez. Bir organın içinde farklı doku türleri düzenlenerek birlikte çalışabilir. Bunu

76
00:10:50.453 --> 00:10:59.157
göstermek için özgün bir kanal modeli kullanın: iç yüzeyi örten bir tabaka, yapısal destek sağlayan bir bölüm, hareket

77
00:10:59.157 --> 00:11:07.861
üreten bir bölüm ve bilgi aktarımıyla ilişkili bağlantılar çizilsin. Bu model gerçek bir organın tüm anatomisini temsil etmez;

78
00:11:07.861 --> 00:11:16.565
farklı görevlerin tek bir etikete indirgenemeyeceğini gösterir. Öğrenci her bölümün doku ilişkisini açıklarken, bütün organ işlevinin parçaların düzenlenmesini

79
00:11:16.565 --> 00:11:25.268
de gerektirdiğini belirtmelidir. Kanalla ilgili bir kutuya 'kas var' yazılması, örtü veya destek özelliklerinin açıklanmasını gereksiz kılmaz. Açıklamayı

80
00:11:25.268 --> 00:11:33.972
iki düzeyde kurun: bölümün katkısı ve bütün içindeki bağlantısı. Bu alıştırma, tek bir doku bilgisiyle organın bütün işlevi

81
00:11:33.972 --> 00:11:42.676
hakkında kesin sonuç çıkarma hatasını yakalamaya yardımcı olur.

82
00:11:42.676 --> 00:11:51.139
12. Hücreden sisteme açıklama aktarımı. Ünitenin son görevi, bir yapı–işlev ilişkisinin farklı düzeylerde nasıl anlatıldığını göstermektir. Hücre düzeyinde

83
00:11:51.139 --> 00:11:59.603
bir geçiş mekanizmasını seçin; bunun bir doku düzeni içinde ne anlama gelebileceğini tartışın; ardından bir organ modelinde hangi

84
00:11:59.603 --> 00:12:08.066
başka görevlerle birleşmesi gerektiğini yazın. Her geçişte verilen bilgi ile varsayımı ayırın. Örneğin seçici geçiş kavramını öğrenmek, bir

85
00:12:08.066 --> 00:12:16.530
organın bütün madde alışverişini veya kişinin sağlık durumunu kesin olarak yorumlamaya yetmez. İyi öğrenci yanıtı hem bağlantıyı kurar

86
00:12:16.530 --> 00:12:24.993
hem eksik bilgiyi söyler. Çalışmanızı bir kavram haritası ve kısa açıklama olarak tamamlayın. Başka bir öğrenci yalnız adları

87
00:12:24.993 --> 00:12:33.456
değiştirerek yeni örneğe uygulayabiliyorsa değil, yeni örneğin koşullarına göre gerekçeyi yeniden kurabiliyorsa aktarım gösterilmiş olur. Bu temel, ileri

88
00:12:33.456 --> 00:12:41.920
anatomi ve fizyoloji konularına hazırlıktır.

89
00:12:41.920 --> 00:12:51.237
Gerekçeli örnek 1. İki bölmede aynı tür taneciklerin sayısı farklıdır. Zarın bu taneciğe geçirgen olup olmadığı belirtilmemiştir. Bir

90
00:12:51.237 --> 00:13:00.554
öğrenci 'Tanecikler kesinlikle hemen öbür bölmeye geçer; çünkü sayıları farklı' der. Modeli, net hareketi ve eksik bilgiyi değerlendirin.

91
00:13:00.554 --> 00:13:09.871
Derişim farkı, basit difüzyonun net yönünü tartışmaya olanak sağlayabilir; ancak bu madde için geçiş yolunun bulunması gerekir. Zar

92
00:13:09.871 --> 00:13:19.189
seçiciliği verilmeden gerçekleşen geçiş kesinleştirilemez. Ayrıca 'hemen' ifadesi hızla ilgili ek veri gerektirir. Doğru öğrenme yanıtı önce geçirgenlik

93
00:13:19.189 --> 00:13:28.506
koşulunu sorar, geçiş mümkünse net yönü açıklar ve moleküler hareketi tek yönlü bir akışla eşitlemez.

94
00:13:28.506 --> 00:13:37.839
Gerekçeli örnek 2. Özgün bir kanal çiziminde örtü tabakası, destek bölgesi, hareket oluşturan bölüm ve bilgi bağlantısı gösterilir.

95
00:13:37.839 --> 00:13:47.173
Öğrenci yalnız hareket bölümünü adlandırarak 'Organın bütün görevi açıklanmıştır' diyor. En az iki eksik bağlantıyı açıklayın. Hareket üretimi,

96
00:13:47.173 --> 00:13:56.506
örtme veya seçici geçişin ve yapısal desteğin yerine geçmez. Öğrenci örtü tabakasının sınır oluşturma katkısını, destek bölgesinin düzeni

97
00:13:56.506 --> 00:14:05.840
sürdürme katkısını ve bilgi bağlantısının diğer işlevlerle ilişkisini ayrı açıklamalıdır. Model çok dokulu düzeni öğretir; gerçek organın bütün

98
00:14:05.840 --> 00:14:15.173
anatomisi ve işlevi olarak sunulamaz. İyi çözüm hem görev paylaşımını hem modelin açıklayamadığı ayrıntıları belirtir.

99
00:14:15.173 --> 00:14:23.124
Sık karıştırılan nokta. Genel hücre çizimi bütün insan hücrelerinin görünümüdür. Düzeltme: Çizim bir öğrenme modelidir. Hücreler biçim ve

100
00:14:23.124 --> 00:14:31.075
işlev bakımından farklılaşabilir; modelin kapsamı gerçek hücre çeşitliliğiyle aynı değildir.

101
00:14:31.075 --> 00:14:37.868
Kendini kontrol et. Bölümü kendi cümlelerinle anlat. Sonra EG Campus bölümündeki soruları çöz, gerekçeni açıklamalarla karşılaştır. Kaynakça ve

102
00:14:37.868 --> 00:14:44.662
soru çözümleri bölüm sayfasında bulunur.