WEBVTT

NOTE Bölüm sınırları gerçek ses sürelerinden ölçülür; bölüm içi altyazı zamanları yaklaşık eşlemedir.

1
00:00:00.000 --> 00:00:09.538
EG Campus. Hareketin yapısal ağı: kemik, eklem ve kas. Bu kayıt, mevcut kaynaklı bölüm metninin bilgisayarın Türkçe sentetik

2
00:00:09.538 --> 00:00:19.077
sesiyle okunmasıdır. İnsan konuşmacı kaydı değildir. Çalışma hedefleri. Bu bölümde Aksiyal ve appendiküler iskeleti temel bileşenleriyle ayırt eder..

3
00:00:19.077 --> 00:00:28.615
Kemiği canlı bir organ ve kemik dokusunu bu organın bir bileşeni olarak açıklar.. Uzun kemiğin temel bölgelerini ve

4
00:00:28.615 --> 00:00:38.154
kompakt–trabeküler düzenini ilişkilendirir.. Eklem türlerini yapısal ve hareket sınıflandırmaları bakımından ayırır.. Tendon, ligament, eklem kıkırdağı ve kapsülün farklı

5
00:00:38.154 --> 00:00:47.692
görevlerini açıklar.. Kas kuvvetinin bağ dokusu ve eklem geometrisi üzerinden harekete katkısını gerekçelendirir.

6
00:00:47.692 --> 00:00:56.584
İskeletin bölümleri ve birden fazla görevi. İskelet, vücuda destek veren ve hareketle ilişkili bağlanma düzenlerini sağlayan yapısal ağdır.

7
00:00:56.584 --> 00:01:05.476
Aksiyal iskelet baş, vertebral kolon ve toraksın temel kemik düzenini kapsar. Appendiküler iskelet üst ve alt ekstremiteleri, ayrıca

8
00:01:05.476 --> 00:01:14.369
bunları gövdeyle ilişkilendiren omuz ve pelvis kuşaklarını içerir. Bu ayrım “hareket eden bütün kemikler appendikülerdir” demek değildir; aksiyal

9
00:01:14.369 --> 00:01:23.261
yapılar da hareketle ilişkilidir. Sistem sınırı görevden çok anatomik düzenlemeyi anlatır. Bir kemiği yalnız şekliyle tanımak yerine hangi

10
00:01:23.261 --> 00:01:32.153
bölüme ait olduğunu, hangi yapılarla komşu olduğunu ve hangi eklemlere katıldığını da not et. İskeletin görevi yalnız insanı

11
00:01:32.153 --> 00:01:41.045
dik tutmak değildir. Kemikler bazı iç yapıları korur, kasların kuvvet aktaracağı yüzeyler sağlar, mineral dengesine katkıda bulunur ve

12
00:01:41.045 --> 00:01:49.937
kemik iliğiyle ilişkili kan hücresi üretim alanlarını barındırır. Bunların her biri farklı yapısal özelliklerle bağlantılıdır. Sert bir dış

13
00:01:49.937 --> 00:01:58.829
düzenle iç boşlukların birlikte bulunması, destek ve iç ortam görevlerinin aynı organda bir araya gelebildiğini gösterir. Kıkırdak da

14
00:01:58.829 --> 00:02:07.721
iskelet sistemi içinde belirli bölgelerde destek ve uygun yüzey ilişkisine katkı verir. Bu bölümde kemik, kıkırdak, eklem ve

15
00:02:07.721 --> 00:02:16.613
kası ayrı nesneler olarak öğrendikten sonra aralarındaki bağlantıyı yeniden kuracağız. Bir hareketin yalnız tek kasın adıyla açıklanamayacağını, eklem

16
00:02:16.613 --> 00:02:25.505
şekli ve kuvvetin aktarım yolunun da gerekli olduğunu göreceğiz.

17
00:02:25.505 --> 00:02:34.905
Kemik dokusu ve kemik organı aynı düzey değildir. Kemik dokusu mineral içeren hücre dışı matriks ve bu matriksle

18
00:02:34.905 --> 00:02:44.305
ilişkili hücrelerden oluşan özelleşmiş bağ dokusudur. Bir kemik organı ise kemik dokusuna ek olarak kemik iliği, damarlar, sinirler,

19
00:02:44.305 --> 00:02:53.705
yüzey örtüleri ve belirli alanlarda kıkırdakla ilişkilidir. Bu nedenle bir kemiği içi tamamen dolu, cansız beyaz çubuk gibi

20
00:02:53.705 --> 00:03:03.106
düşünmek yanlış olur. Matriksin kollajen içeriği çekme ve esneklik özelliklerine, mineral bileşeni sertliğe katkı verir. “Sert olan her

21
00:03:03.106 --> 00:03:12.506
yapı kemiktir” veya “mineral tek başına kemiğin bütün dayanıklılığını açıklar” genellemeleri yeterli değildir. Yapı bileşenleri birlikte değerlendirilir. Kompakt

22
00:03:12.506 --> 00:03:21.906
kemik daha yoğun bir düzen, trabeküler veya süngerimsi kemik ise bağlantılı kemik kirişçikleri ve aralarındaki alanlarla tanımlanır. İkisi

23
00:03:21.906 --> 00:03:31.306
ayrı doku aileleri değil, kemik dokusunun farklı örgütlenmeleridir. Trabeküller rastgele dekorasyon değildir; yerleşimleri mekanik gereksinimlerle ilişkili olabilir. İç

24
00:03:31.306 --> 00:03:40.706
boşluklar kemik iliği ve damar ilişkileri için alan sağlar. Yetişkin kompakt kemikte osteon düzeni, merkez kanal çevresindeki lamellerle

25
00:03:40.706 --> 00:03:50.107
açıklanabilir; bütün kemik dokusunun her noktasında aynı osteon resmi görülmez. Bir kesitte boşluk görülmesi o kemiğin güçsüz olduğu

26
00:03:50.107 --> 00:03:59.507
sonucunu tek başına vermez. Taşınan yük, şekil, boyut ve iç düzen birlikte önemlidir. Bir kemiği öğrenirken dış biçim

27
00:03:59.507 --> 00:04:08.907
ile iç mimariyi iki ayrı çizimde gösterip aynı işlev sorusuna bağlamak, makroskobik ve mikroskobik bilginin ilişkisini görünür kılar.

28
00:04:08.907 --> 00:04:17.673
Uzun kemiğin bölgeleri ve hücrelerin iş bölümü. Uzun kemik sınıflandırması yalnız santimetre cinsinden büyük olmak demek değildir. Genel

29
00:04:17.673 --> 00:04:26.440
biçimde boyu enine boyutlarına göre uzun olan kemikler bu grupta değerlendirilir; parmak falanksları küçük olsalar da uzun kemik

30
00:04:26.440 --> 00:04:35.206
örnekleridir. Uzun kemiğin gövdesi diafiz, uç bölgeleri epifiz, gövde ile uç arasındaki geçiş alanı metafiz olarak adlandırılır. Büyümekte

31
00:04:35.206 --> 00:04:43.972
olan uzun kemikte epifiz plağı kıkırdak içerir; büyüme tamamlandığında aynı alan epifiz çizgisiyle ilişkilendirilir. Büyüme durumu ve yaş

32
00:04:43.972 --> 00:04:52.739
özellikleri açıklamayı etkiler; tek bir çizimi her yaş için aynı kabul etme. Dış yüzeyde periost, iç yüzeylerde endost

33
00:04:52.739 --> 00:05:01.505
düzeni bulunur. Eklem yüzeyleri periostla değil, ilgili eklem kıkırdağıyla ilişkili alanlardır. Kemik canlı olarak düzenlenir. Osteoblastlar yeni kemik

34
00:05:01.505 --> 00:05:10.271
matriksi yapımıyla, osteoklastlar kemik rezorpsiyonuyla ilişkilidir; osteositler matriks içindeki hücreler olarak kemik düzeninin sürdürülmesine katkı verir. Bu iş

35
00:05:10.271 --> 00:05:19.038
bölümünü “iyi hücre” ve “kötü hücre” gibi değerlendirici etiketlerle öğrenme. Yapım ve uzaklaştırma, yapısal düzenin korunmasının birlikte ele

36
00:05:19.038 --> 00:05:27.804
alınan yönleridir. Kan damarları belirli açıklık ve kanallarla kemiğe ulaşır; matriks içindeki hücrelerin çevreyle bağlantısı küçük kanalcık düzenleriyle

37
00:05:27.804 --> 00:05:36.570
desteklenir. Kemik iliği alanı yalnız boş bir delik değildir. Öğrenme notunda her bölge için konum ve bağlantı, her

38
00:05:36.570 --> 00:05:45.337
hücre için baskın görev yaz. Bir kemik çiziminde bütün beyaz bölgeleri aynı isimle etiketlemek, organın içindeki farklı örgütlenmeleri

39
00:05:45.337 --> 00:05:54.103
kaybettirir.

40
00:05:54.103 --> 00:06:03.680
Eklem: yapısal sınıf ile hareket sınıfını ayır. Eklem, iki iskelet elemanının birbiriyle kurduğu bağlantı düzenidir. Her eklem geniş

41
00:06:03.680 --> 00:06:13.257
hareket aralığına sahip olmak zorunda değildir. Yapısal sınıflandırmada fibröz, kıkırdak ve sinovyal eklemler ayırt edilir. Fibröz eklemlerde bağlantıda

42
00:06:13.257 --> 00:06:22.834
bağ dokusu, kıkırdak eklemlerde kıkırdak düzeni, sinovyal eklemlerde ise kapsül ve eklem boşluğu belirgindir. Fonksiyonel sınıflandırma hareketin düzeyini

43
00:06:22.834 --> 00:06:32.411
ele alır: hareketsiz, az hareketli veya serbest hareketli gibi tanımlar kullanılır. İki sınıflandırma farklı soruları yanıtladığından birinin adını

44
00:06:32.411 --> 00:06:41.988
diğerinin tam eş anlamlısı gibi kullanma. Örneğin bir yapısal grubun bütün üyelerine aynı hareket miktarını atamak bazı ayrıntıları

45
00:06:41.988 --> 00:06:51.565
kaybettirebilir. Bir bağlantının hareketi, yüzeylerin şekli ve çevredeki yumuşak dokuların düzeniyle ilişkilidir. Kafatası sütürleri, vertebra gövdeleri arasındaki kıkırdak

46
00:06:51.565 --> 00:07:01.143
bağlantılar ve dirsek çevresindeki sinovyal eklemler aynı yapısal düzeni paylaşmaz. Sinovyal eklemler de kendi içinde farklı yüzey biçimleri

47
00:07:01.143 --> 00:07:10.720
gösterir; menteşe, top-yuva ve diğer modeller farklı hareket olanaklarını destekler. Bu biçim adları gerçek eklemin bütün davranışını tek

48
00:07:10.720 --> 00:07:20.297
sözcükle açıklamaz; kasların yönü, kapsül ve ligament düzeni de önemlidir. Öğrenirken önce “hangi yapılar bağlantı kuruyor”, ardından “aralarında

49
00:07:20.297 --> 00:07:29.874
hangi doku veya alan bulunuyor”, son olarak “hangi hareketler mümkün” sorularını sor. Bir eklemi yalnız günlük hareket örneğiyle

50
00:07:29.874 --> 00:07:39.451
tanımak yerine yapısal sınırlarını da çizmek daha sağlam bir başlangıç sağlar.

51
00:07:39.451 --> 00:07:48.991
Sinovyal eklemin bileşenleri ve kuvvet yolu. Tipik sinovyal eklemde kemik uçlarının eklem yüzleri kıkırdakla kaplıdır. Çevredeki eklem kapsülü

52
00:07:48.991 --> 00:07:58.530
bağlantıyı sınırlar; dıştaki fibröz tabaka ile içteki sinovyal membran farklı bileşenlerdir. Sinovyal membran, eklem içi çevre ve sıvı

53
00:07:58.530 --> 00:08:08.070
düzeniyle ilişkilidir; eklem kıkırdağının üzerini aynı şekilde döşeyen bir örtü değildir. Eklem boşluğundaki sıvı ve düzgün yüzey ilişkisi

54
00:08:08.070 --> 00:08:17.610
hareket sırasında sürtünmenin azaltılmasına katkı verir. Kıkırdak, kemiğin sert mineral düzeniyle aynı değildir. Bazı eklemlerde menisküs veya disk

55
00:08:17.610 --> 00:08:27.150
gibi ek yapılar bulunur; bunları bütün sinovyal eklemlerin zorunlu bileşeni sanma. Bir genel şema ile belirli eklemin ayrıntısı

56
00:08:27.150 --> 00:08:36.690
farklı öğrenme düzeyleridir. Ligamentler tipik olarak kemikleri birbirine bağlayan ve eklem düzeninin sınırlandırılmasına katkı veren yoğun bağ dokusu

57
00:08:36.690 --> 00:08:46.230
yapılarıdır. Tendonlar ise çoğu iskelet kasında kas kuvvetinin kemiğe aktarılmasında rol oynar. İkisinin de kollajen ağırlıklı olması aynı

58
00:08:46.230 --> 00:08:55.769
işi yaptıkları anlamına gelmez. Kasların tendonlarıyla eklem çevresine kuvvet aktarması, eklemin dinamik desteğine de katkıda bulunabilir. Bu nedenle

59
00:08:55.769 --> 00:09:05.309
kararlılık yalnız eklem yüzlerinin birbirine sıkı uymasıyla açıklanmaz. Bir modelde kuvvetin üretildiği yeri, taşındığı bağlantıyı ve karşılandığı eklem

60
00:09:05.309 --> 00:09:14.849
yüzünü ayrı işaretle. “Kas kemiği hareket ettirir” kısa cümlesini bu ara bağlantılarla açmak, dokuların birlikte çalışmasını görmeni sağlar.

61
00:09:14.849 --> 00:09:24.389
Bu açıklama klinik yaralanma değerlendirmesi veya egzersiz önerisi değil, temel yapısal ilişki öğretimidir.

62
00:09:24.389 --> 00:09:33.284
Kas organı, lif, demet ve tendon ilişkisi. İskelet kası organı yalnız kasılabilir hücrelerden oluşmaz. Kas lifleri, onları çevreleyen

63
00:09:33.284 --> 00:09:42.179
bağ dokusu düzeni, damarlar ve sinirler birlikte bulunur. Kas lifi bir hücredir; liflerden oluşan demet aynı şey değildir.

64
00:09:42.179 --> 00:09:51.074
Endomisyum lif çevresiyle, perimisyum demet çevresiyle, epimisyum bütün kas çevresiyle ilişkili bağ dokusu katmanları olarak öğrenilebilir. Bu katmanların

65
00:09:51.074 --> 00:09:59.969
devamlılığı, kuvvetin kas hücrelerinden daha geniş bağlanma alanlarına aktarılmasına katkı verir. Tendon ya da geniş yassı aponevroz düzeni,

66
00:09:59.969 --> 00:10:08.864
kasın uygun yapılara bağlanma yoludur. Bütün kasları iki dar tendon arasında duran tek biçimli paketler gibi çizmek çeşitliliği

67
00:10:08.864 --> 00:10:17.759
görünmez kılar. Kasın başlangıç ve sonlanma bölgeleri için kullanılan origin ve insertion terimleri, çoğu temel örnekte göreli daha

68
00:10:17.759 --> 00:10:26.654
sabit ve daha hareketli bağlanma ilişkisiyle açıklanır. Gerçek hareket koşulunda hangi tarafın sabit kaldığı değişebilir; bu adları her

69
00:10:26.654 --> 00:10:35.549
durumda yalnız bir ucun hareket ettiği kuralına dönüştürme. Bir harekete ana katkıyı veren kas agonist, ters yöndeki hareketle

70
00:10:35.549 --> 00:10:44.444
ilişkili kas antagonist olarak tarif edilebilir. Yardımcı ve sabitleyici katkılar da bulunur. Aynı kas farklı hareketlerde farklı rol

71
00:10:44.444 --> 00:10:53.339
alabileceğinden bu etiketler kasın değişmez kişiliği değildir. Kuvvet oluşturmak her zaman kasın gözle görülür biçimde kısalması veya eklemin

72
00:10:53.339 --> 00:11:02.234
hareket etmesi demek değildir. Yük ve denge koşulları altında kas etkinliği duruşun korunmasına da katkı sağlayabilir. Yapısal açıklamayı

73
00:11:02.234 --> 00:11:11.129
gözlenen hareketle birlikte değerlendirmek gerekir.

74
00:11:11.129 --> 00:11:21.167
Hareket adları, eksen ve kaldıraç düşüncesi. Fleksiyon çoğu temel eklem örneğinde iki bölüm arasındaki açının azalması, ekstansiyon artmasıyla

75
00:11:21.167 --> 00:11:31.205
açıklanır. Abdüksiyon ve addüksiyon, uygun bölgesel referansa göre orta hattan uzaklaşma ve yaklaşmayı anlatır. Rotasyon, bir bölümün uzun

76
00:11:31.205 --> 00:11:41.243
ekseni çevresindeki dönüşüdür. Önkolun pronasyon ve supinasyonu ile ayaktaki özel hareketler, bölgesel bağlamları öğrenilerek adlandırılır; her hareketi tek

77
00:11:41.243 --> 00:11:51.281
bir genel yön terimine zorla uydurma. Hareketin hangi eklemde gerçekleştiğini ve başlangıç konumunu belirtmeden yalnız “bükme” demek belirsiz

78
00:11:51.281 --> 00:12:01.319
kalabilir. Düzlem ile eksen de aynı kavram değildir; eksen dönüşün çevresinde gerçekleştiği doğrultudur. Basit modellerde hareket düzlemiyle ilgili

79
00:12:01.319 --> 00:12:11.357
eksen birbirine dik düşünülür. Kemiklerin kaldıraç gibi davranması, kas kuvveti, eklemdeki dönme ilişkisi ve dış yükün yerleşimiyle açıklanabilir.

80
00:12:11.357 --> 00:12:21.396
Aynı kuvvetin farklı uzaklıktaki bağlanma noktasından uygulanması aynı mekanik etkiyi vermek zorunda değildir. Bu başlangıçta bütün kaldıraç sınıflarını

81
00:12:21.396 --> 00:12:31.434
hesaplamak yerine üç noktayı işaretlemek yeterlidir: kuvvetin uygulandığı yer, dönmeyle ilişkili eklem ve karşılanan yük. Kasın eklemin hangi

82
00:12:31.434 --> 00:12:41.472
tarafından geçtiği kuvvetin yönünü etkiler. Öğrenme örneğinde dirsek bükülmesini anlatırken önkol, eklem ve kasın bağlantısını aynı çizimde birleştir.

83
00:12:41.472 --> 00:12:51.510
Bu kitap güvenli bir gözlem ve kavram öğrenme çerçevesidir; kişiye hareket programı, kuvvet hedefi veya klinik prosedür vermez.

84
00:12:51.510 --> 00:13:01.548
Bölüm sonunda bir hareketi tek kas ismiyle değil, kemik–eklem–bağ dokusu–kas zinciriyle açıklayabilmelisin.

85
00:13:01.548 --> 00:13:10.885
Gerekçeli örnek 1. Bir öğrenci parmak kemiğini küçük olduğu için “kısa kemik” diye sınıflandırıyor. Hangi özelliği kullanmalı? Kemik

86
00:13:10.885 --> 00:13:20.222
sınıflandırması mutlak santimetre büyüklüğüne değil genel biçimine göre yapılır. Falanks, boyunun enine boyutlarına göre uzun olması nedeniyle uzun

87
00:13:20.222 --> 00:13:29.558
kemik grubundadır. Küçük olması sınıfını değiştirmez. Gerekçe uzun-kısa sınıf adının yalnız ölçü listesi değil, biçim tanımı olmasıdır.

88
00:13:29.558 --> 00:13:38.619
Gerekçeli örnek 2. Dirsek çevresindeki bir çizimde kas ile kemik arasındaki bağlantı tendon, kemiklerle ilişkili başka bağ ligament

89
00:13:38.619 --> 00:13:47.679
diye gösteriliyor. Her ikisi bağ dokusuysa niçin ayrı adlandırılır? Ortak doku ailesi aynı bağlanma ve görevi zorunlu kılmaz.

90
00:13:47.679 --> 00:13:56.740
Tendon kas kuvvetini kemiğe aktarır; ligament tipik olarak kemik-kemik bağlantısına ve eklem sınırlarının desteklenmesine katkı verir. Bu yapılar

91
00:13:56.740 --> 00:14:05.800
eklem kıkırdağı veya sinovyal sıvıyla da aynı değildir; kuvvet üretimi, aktarımı ve yüzey etkileşimi ayrı basamaklardır.

92
00:14:05.800 --> 00:14:15.555
Sık karıştırılan nokta. Kemik cansızdır; bütün eklemler serbestçe hareket eder; tendon ve ligament aynı bağlantıyı kurar. Düzeltme: Kemik

93
00:14:15.555 --> 00:14:25.310
hücre, matriks, damar ve diğer bileşenleri olan canlı organdır. Eklem tipleri yapı ve hareket miktarı bakımından farklıdır. Tendon

94
00:14:25.310 --> 00:14:35.064
çoğunlukla kas-kemik, ligament tipik olarak kemik-kemik ilişkisiyle açıklanır; benzer matriksleri farklı görevler üstlenebilir.

95
00:14:35.064 --> 00:14:41.858
Kendini kontrol et. Bölümü kendi cümlelerinle anlat. Sonra EG Campus bölümündeki soruları çöz, gerekçeni açıklamalarla karşılaştır. Kaynakça ve

96
00:14:41.858 --> 00:14:48.652
soru çözümleri bölüm sayfasında bulunur.